Mohammad Aleph

ایلان ماسک می‌گوید سال آینده از سهام خودش در SpaceX به هر کودک آمریکایی یک سهم خواهد داد. اگر منظورش زیر ۱۸ ساله‌ها باشد، با حساب جمعیت حدودا ۷۰ میلیون نفری زیر ۱۸ ساله‌های آمریکایی، چیزی در حدود ۱۰ میلیارد دلار (با ارزش فعلی سهام شرکت) ارزش سهامی خواهد بود…

ماه می ۱۹۶۸، دانشگاه سوربن پاریس بعد از تصرف دانشگاه توسط دانشجویان کمونیست در جریان اعتراضات می۶۸؛ با تصاویر مائو و لنین بر روی ستون‌های ورودی. نقطه شروع این اعتراضات گروهی از دانشجویان چپ افراطی علیه سرمایه‌داری و امپریالیسم و این حرف‌ها بود و از شعارهای…

در سنت چینی، لیستی از ۶ حیوان اهلی وجود دارد که به عنوان حیوانات همواره همراه انسان جایگاه خاصی دارند. ترتیب محکم و همیشگی‌ای برای آن‌ها وجود نداشته است اما تقریبا می‌شود گفت بر اساس اهمیت‌شان در زندگی روزمره به این صورت بوده است که: اسب، گاو، گوسفند، مرغ، سگ و خوک. اما خوک واقعا هیچوقت مهمترین نبود. در اواخر دهه ۵۰ میلادی که مائو و حزب کمونیستش یکهو تصمیم گرفتند کشاورزی را از بیخ و بن پیشرفته کنند، تصمیم گرفتند به خوک نقش مهمتری بدهند یعنی جایگاه اول. پوسترهایی چاپ می‌شد، مقالاتی نوشته می‌شد و حرف‌ها بود که از اهمیت خوک می‌گفت‌. پشت این حرف‌ها خب حقیقتا یک منطقی بود، مثلا خوک می‌توانست به نسبت کود خوبی تولید کند، تولید گوشت و زاد و ولدش هم به نسبت مثلا گاو خب بالاتر بود. اما مسئله این بود که اینها از خوک می‌خواستند که نقش منجی را بازی کند. یعنی در ذهن‌شان اینگونه ایده‌آل سازی کرده بودند که افزایش خوک دقیقا مساوی با افزایش بهره‌وری کشاورزی است که خب اینگونه نبود ولی خب برای صاحبان ایده «بیایید همه گنجشک‌ها را بکشیم تا دیگر نتوانند به زمین های کشاورزی آسیب بزنند» را که نمی‌شد از ایده‌آل‌ها به سادگی برگرداند. باید حتما چند ده میلیون کشته و آن قحطی‌های عجیب دهه ۶۰ پیش می‌آمد تا متوجه شوند که با پرورش خوک و کشتن گنجشک‌ها نمی‌توان بهشت کمونیستی ساخت.

خب یک روز در اکتبر ۱۹۴۰ بعد از اشغال لهستان، نازی‌ها آمدند و دستور دادند که همه یهودی‌های شهر ورشو باید در یک نقطه تجمیع شوند و اینگونه تراژدی گتوی ورشو ساخته شد. ورشو بزرگترین شهر یهودی‌نشین جهان بعد از نیویورک بود، حدودا ۳۵۰ هزار نفر در ورشو یهودی بودند‌. یهودی بودند یعنی از فضا که نیامده بودند، لهستانی بودند، وطنشان همان‌جا بود. آن اوایل کار بود و هنوز دستور «راه حل نهایی» از طرف هیتلر صادر نشده بود که اردوگاه‌های مرگی مانند آشوویتس برقرار شود، در آن روزهای اول برنامه تجمیع بود تا ببینند با این جمعیت چه کار باید کرد. نازی‌ها همه یهودی‌های شهر را در یک محوطه حدودا ۳۰۰ هکتاری جمع کردند یعنی ۳۵۰ هزار نفر در جایی به اندازه ۴۰۰ زمین فوتبال که بعدها با اضافه شدن یهودی‌های سایر نقاط جمعیت تا نیم میلیون نفر هم رسید. حد فشار جمعیت را می‌توانید حدس بزنید. جمعیت به شدت فشرده، دورتادور دیوار و سیم خاردار، غذا محدود، بهداشت منتفی، دارو کم، رفت و آمد ممنوع و خروج از گتو هم که حکمش مرگ بود. این وضعیت تا دو سال بعد ادامه داشت تا اینکه نازی‌ها کم کم همه جمعیت را به اردوگاه‌ها منتقل کردند تا آن‌جا به مسئله‌شان رسیدگی شود، جریان قیام گتوی ورشو هم که پیش آمد، دیگر کل گتو از بیخ ویران شد.

آرنولد جورج دورسی واقعا اسمی نبود که بشود پای مرثیه خواندنش نشست، حتما باید یک چیز دهن‌پرکنی را به عنوان اسم هنری انتخاب کنی مثل اینگلبرت هامپردینک. اصلا آرنولد اسم مردیه که صبح ساعت هفت بیدار میشه که بره اداره، ولی اینگلبرت نه، انتظار از یک اینگلبرت خواندن ترانه‌های افسانه‌ای است. صدای مخملی‌اش اصلا ساخته شده است که بنشینی به صورت حساب عشقی چند دهه عمرش گوش کنی، حالا او روی صحنه، شنونده‌ای مثل من با شلوارک و رکابی.

یک ‏نمایش‌نامه‌نویس و شاعری بود به اسم نیکولای اردمان. می‌گفتند معمولا سعی می‌کرد با حکومت هم زیاد درنیفتد تا اینکه بالخره به خاطر طنزهایش مغضوب حزب کمونیست شد و گیر پلیس مخفی افتاد. سال ۱۹۳۳ بازداشت شد و به سیبری تبعید شد. پیش از تبعید نوشت:
روزی روزگاری
پلیس مخفی پیرمرد را گیر آورد
و از کون آویزانش کرد
نتیجه‌ی اخلاقی روشن است
به هیچ حکایت دیگری نیاز نیست.

وقتی همه نگاه‌ها در جهان بر روی آلمان نازی بود، حزب کمونیست شوروی با آن سیستم تمامیت‌خواهانه حاکمش کشور را به یک اردوگاه بزرگ تبدیل کرده بود و اوضاع را به جایی رسانده بود که بسیاری از مردم آرزوی شکست شوروی را داشتند‌، حتی اگر روبرویش آلمان نازی بود. سولژنیتسین در مورد گستره جاه‌طلبی و سیستم تمامیت‌خواهی شوروی می‌گفت: «مردمی که بیست و اندی سال با گوشت و پوست خودشان تجربه این خوشبختی کمونیستی را داشتند تا سال ۱۹۴۱ به چیزی پی برده بودند که هنوز هیچ کس دیگری در جهان آن را نفهمیده بود. اینکه در هیچ کجای این سیاره و در هیچ دوره‌ای از تاریخ هرگز هیچ حکومتی به اندازه رژیم بلشویکی شوروی خونخوارتر و ستمگرتر و البته حیله‌گرتر وجود نداشته است.» سال ۱۹۴۱ زمانی بود که آلمان رسما زیر قراردادی که با شوروی استالین داشت زد و به آنها حمله کرد. بسیاری بودند که با آلمان‌ها همکاری می‌کردند، نمونه بزرگش ژنرال ولاسوف بود که عملا نماد شورویایی‌هایی بود که در جبهه آلمان می‌جنگید. وقتی حکومتی چنان شهروندان را سرکوب می‌کند که عملا فرقی مابین خود آن حکومت و دشمن خارجی در نگاه شهروندانش وجود ندارد، دیگر شکست او برای آنها به منزله شکست کشور نیست. در نگاه کسی مانند سولژنیتسین برای فهمیدن اینکه چرا آن عده از شورویایی‌ها برای آلمان نازی جنگیدند، باید به عقب‌تر برگشت و دید که حزب کمونیست چه بر سر آن‌ها آورده بود. در آن اوضاع کسی می‌توانست روسیه را دوست داشته باشد اما از استالین متنفر باشد. این آلمان نازی نبود که ماموران امنیتی‌اش شبانه روز در حال سرکوب مردم شوروی بودند، این خود سرویس امنیتی شوروی بود. این آلمان نازی نبود که گولاگ‌ها را در شوروی به راه انداخته بود و افراد را به جرم‌های احمقانه به اردوگاه‌های کار اجباری در سیبری می‌فرستاد. اشتراکی‌سازی اجباری کشاورزی، قحطی های مکرر، سرکوب‌های گسترده، زندگی پلیسی و کمبودهای دائمی را دیگران در شوروی به وجود نیاورده بودند، این روش حکومت حزب کمونیست شوروی بود.

مجسمه‌ای ۱۹ متری از لنین در برلین شرقی قرار داشت که نماد نظم سیاسی و تاثیر کمونیسم شوروی بر آلمان شرقی بود و به نوعی آلمان شرقی را تعریف می‌کرد. سال ۱۹۹۰ تصمیم گرفته شد که این مجسمه را بردارند، جهان تغییر کرده بود، دیوار برلین فرو ریخته بود و قدرت جدید باید تصمیم می‌گرفت با نمادهای دوران سلطه کمونیسم چه باید کرد. در این تصویر معروف کارگران در حال جابجایی سر جداشده چند تنی این مجسمه هستند. خود مجسمه به قطعات زیادی تقسیم شد و در محوطه‌ای جنگی زیر خاک مدفون شد. گروه‌های چپ زیادی اعتراض کردند، تظاهرات به راه انداختند، پتیشین امضا کردند، شکایت کردند تا جلوی تخریب مجسمه را بگیرند اما دوران لنین در آلمان شرقی به سر آمده بود.

ما دو نوع ایران داریم: ایران به عنوان یک وطن، ایران به عنوان یک پروژه.
ایران به عنوان یک وطن چیزی است که شخص وطن‌دوست می‌داند پیش از او وجود داشته است و امیدوار است پس از او هم همچنان وجود داشته باشد. یعنی ایران اصلا برای وطن‌پرست مساله الان و شرایط جنگی و دیدگاه سیاسی‌اش نیست. اما ایران به عنوان یک پروژه، آن تصویر مورد علاقه و مطلوب یک جریان قدرت است که دوست دارد در این لحظه ایران را اینطور نمایش بدهد. اگر دوست دارید ایران بعد از شما اصلا وجود نداشته باشد یعنی اساسا آن را وطن نمی‌دانید، ملک شخصی است که حالا امروز سودتان در نمایش وطن‌دوستی است.

زندگی در کوتاه مدت یک تراژدی و در طولانی مدت یک کمدی است اما ذات و اساس زنده بودن یک موهبت عظیم است. ما نبوده‌ایم، کمی هستیم و دیگر هرگز نخواهیم بود. هر خوشی‌ای که تصور می‌کنیم مِیل ما است و هر سختی واقعیت زندگی، هرچه ما بین این دو مورد است ارزش ادامه دادن دارد. رنج را نه باید انکار کرد، نه تقدیسش کرد، خود زندگی یک شگفتی عظیم است. زندگی پیش از اینکه خوب یا بد باشد، اصلا وجود دارد. محدودیت این بودن است که به تجربه‌های ما وزن می‌دهد، جهان اگر قرار بود ابدی باشد عمل ما معنای خودش را از دست می‌داد. تجربه زیستن شاید پر از رنج باشد اما به قول کوبایاشی «جهان پر از رنج است، با این حال درختان گیلاس شکوفه می‌دهند.»

اگر بخواهید در یک فیلم اکشن نشان بدهید که یک آتش‌نشان، وسط یک جنگ شهری، زخمی‌ای را روی دوشش انداخته و می‌دود یا مثلا یکی دیگر جلوی در خانه‌ای را گرفته است تا بقیه بتوانند فرار کنند، باید برای مخاطب قسم بخوری که فیلم هندی نیست. اگر فردوسی‌ای وجود داشت، برای نوشتن حماسه‌ای به بزرگی شاهنامه فقط همین ده سال گذشته ما برایش کفایت می‌کرد. چیزی که شما با چشم‌های خودتان دیدید احتمالا برای آیندگان افسانه باشد. در حماسه‌های کهن برای بیان شجاعت قهرمان نیاز به دیو و اژدها دارید اما برای شاعر امروز همین صحنه‌هایی که شما دیدید برای نوشتن حماسه‌ها بس است. اصلا تکان‌دهنده بودن شرایط به همین است که اینجا ما یک روایت حماسی نداریم، خود خود واقعیت به یک حماسه تبدیل شده است.

بسیاری از کسانی که از آشوویتس زنده بیرون آمدند، هیچگاه آن خالکوبی شماره روی دستشان را پاک نکردند، زیرا برگشتن به «زندگی عادی» یک جورهایی غیر ممکن بود. آنها راوی چیزی بودند که نباید فراموش می‌شد. همیشه کسانی هستند که چنان رنج بزرگی را انکار کنند، آن شماره‌ها…

درست در اولین سال‌های پیروزی انقلاب کمونیستی در شوروی، قحطی ولگا (قبلا در موردش نوشته‌ام) اتفاق افتاد که آنچنان صحنه‌های زننده‌ای ایجاد کرده بود که شنیدنش بعد از صدسال همچنان غیرواقعی به نظر می‌رسد. در همان سال‌ها سازمان‌های آمریکایی به رهبری سازمان ARA (American…

سولژنیتسین: روش همیشگی کمونیست‌ها این است که قدرت را بدون در نظر گرفتن اینکه نیروهای مولد جامعه را نابود می‌کنند به تصرف خود در می‌آورند و بعد از آنکه کشور به قحطی و فقر افتاد از جهان می‌خواهند به آن‌ها کمک‌های بشردوستانه بکنند.

نباید به ذهن اجازه بیکار شدن داد، ذهن بیکار کارگاه شیطان است. سناریوهایی می‌سازد با کمترین یا بدون نمود و واقعیت بیرونی. روایت را می‌گیرد و در جهان خیال فقط فرضیه می‌سازد. آنقدر پیش می‌رود تا به شخصیت و هویت تبدیل شود. گول زننده است، دوست دارد همراهی کند، آنقدر واقعیات بیرونی را نادیده می‌گیرد که یک روایت تحریف شده بسازد.

اصلا ساخت جوامع پیچیده‌تر، پیشرفته‌تر و بزرگتر بدون امکان نوشتن ممکن نبود. هرچیزی که ما امروز داریم، حاصل انباشت دانش افراد متعددی است که در یک زمانی زنده بوده‌اند، فکر کرده‌اند، آن فکر جایی ثبت شده است، آن ثبت به دست کس دیگری رسیده است، تغییر کرده است و به آن چیزی اضافه شده است و کسان دیگری استفاده کرده‌اند بدون اینکه مجبور به تکرار همه چیز از اول باشند‌.